કયા ગુણો હું મારા જીવન માં લાવું
કયા ગુણો હું મારા જીવન માં લાવું
જીવનવિકાસ કરવાની ઈચ્છા જેને છે. એને જ્યારે પ્રશ્ન થાય કે કયા ગુણો હું મારા જીવન માં લાવું? ભગવાન હું કેવો બાનું તો ઉત્તરોત્તર ઉધ્વગતી મારા જીવનને મળે? એવા લોકોને માર્ગદર્શન આપવા માટે ભર્તુહરી એ આપણે કહ્યું तृष्णां छिन्धि भज क्षमां जहि मदं पापे रतिं मा कृथा:,
सत्यं ब्रूह्यनुयाहि साधुपदवीं सेवस्य विद्वज्जनम्।
मान्यान्मानय विद्विषोअप्यनुनय प्रख्यापय प्रश्रयं,
कीर्तिम् पालय दु:खिते कुरु दयामेतत्सतां लक्षणम्।।
સજ્જનનું લક્ષણ શું? જો મારે સત બનવું હશે. સત માર્ગે ચાલવું હશે તો હું શું કરું? સત ની નજીક જવું હશે તો હું શું કરું? ભજ ક્ષમા એના માટે આપણે જોતા રહ્યા છીએ. હું ક્ષમાશીલ બનું ક્ષમા મારા જીવનમાં કેળવું એવી ભગવાનની ઈચ્છા છે.'ક્ષમા' નો અર્થ બીજાના દોષો સહન કરવાની વૃત્તિ જીવનમાં આવે બીજાના દોષો ભૂલી જવાની વૃત્તિ જીવનમાં આવે સહિષ્ણુતા પણ એક અર્થ થઇ શકે. માત્ર એટલું જ નહિ પણ અપરાધ કરનાર જે છે. તેનામાં રહેલો નાનામાં નાનો સદગુણ છે તે પણ હું જોઈ શકું અને તેની કદર કરી શકું.
સત્પુરુષ બનવાનો માર્ગ — ભર્તૃહરીનું માર્ગદર્શન
જીવનમાં વૃદ્ધિ કરવી હોય, આત્મવિકાસ કરવો હોય તો પ્રથમ પ્રશ્ન ઉભો થાય—
“હું કયા ગુણો જીવનમાં લાવું?”
“ભગવાન, હું કેવો બનું કે મારા જીવનમાં ઉત્તરોત્તર ઉદ્ધ્તિ થાય?”
આ પ્રશ્નોના ઉત્તમ ઉત્તર ભર્તૃહરી આપે છે. તેઓ કહે છે:
तृष्णां छिन्धि भज क्षमां जहि मदं पापे रतिं मा कृथा:
सत्यं ब्रूह्यनुयाहि साधुपदवीं सेवस्य विद्वज्जनम्।
मान्यान्मानय विद्विषोअप्यनुनय प्रख्यापय प्रश्रयं
कीर्तिं पालय दु:खिते कुरु दयामेतत्सतां लक्षणम्।।અর্থાત, જો આપણે સત્પુરુષ, સજ્જન, અથવા સત બનવું હોય, તો જીવનમાં કેટલીક આવશ્યક વાતો લાવવી પડે:
૧. તૃષ્ણા છિન્નો — અનાવશ્યક ઈચ્છાઓનો ત્યાગ
અંતહીન ઇચ્છાઓ માણસને ક્યારેય સંતોષવા દેતી નથી. જીવનની ઉદ્ધતિ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે આપણે જરૂરી અને અનાવશ્યક વચ્ચેનો ફરક સમજીયે.
૨. ભજ ક્ષમા — ક્ષમાશીલતા કેળવો
ક્ષમા માત્ર દોષ માફ કરવી નથી.
ક્ષમા એટલે:
બીજાના દોષો સહન કરવાની વૃત્તિ,
દોષો ભૂલી જવાની શક્તિ,
સહિષ્ણુતા,
અને સૌથી અગત્યનું—અપરાધ કરનારની અંદર રહેલા નાનામાં નાના સદ્ગુણને પણ જોઈ શકવાની આંખ.
આ ક્ષમાશીલતા ભગવાનને ભાવતી છે. ક્ષમા ધરાવનાર મનુષ્યનો હૃદય દિવ્ય બને છે.
૩. અહંકારનો ત્યાગ
અહંકાર માણસને નીચે ખેંચે છે. વિનમ્રતા ઉદ્ધતિનું પ્રથમ પગલું છે.
૪. પાપથી દૂર રહો
અપવિત્રતા, દુર્વૃત્તિ, અને નુકસાનકારક પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેવું સત્વિક જીવનની પાયો છે.
૫. સત્ય બોલો
સત્ય બોલવું એટલે કડવું બોલવું નહીં,
પણ હિતકારક સત્ય બોલવું.
૬. સદ્ભાવોવાળોની સાથે ચાલો
જે લોકો સત્ય, કરુણા, અને ધર્મના માર્ગે ચાલે છે—
એવા લોકોને અનુસરવાથી જીવન શુદ્ધ બને છે.
૭. વિદ્વાનોની સેવા કરો
વિદ્વાનનો સાનિધ્ય જીવનને પ્રકાશિત બનાવે છે. જ્ઞાનની નજીક રહેવું એટલે દિવ્ય માર્ગે ચાલવાનું પ્રથમ પગલું.
૮. સૌનું સન્માન કરો—even જો કોઈ વિરોધી હોય તો પણ
સજ્જનના હૃદયમાં બદલા માટે જગ્યા નથી.
વિરોધી સાથે પણ નમ્રતાથી વર્તવું એ સતનો આભૂષણ છે.
૯. દુઃખીઓ પર દયા
દુઃખીઓને આશ્રય આપવો, તેમની મદદ કરવી—
આ સજ્જનતાનું સર્વોત્તમ લક્ષણ છે.
સારમાં—સત્પુરુષનો માર્ગ ક્ષમા, કરુણા અને સત્યથી શરુ થાય છે
જો આપણે સતની નજીક જવું હોય,
સત માર્ગે ચાલવું હોય,
અને ભગવાનને પ્રિય બનવું હોય,
તો જીવનમાં ક્ષમા, કરુણા, વિનમ્રતા, સત્ય અને સેવાભાવને જગ્યા આપવી પડે.
આ ગુણો આવે છે ત્યાં ભગવાનનો પ્રકાશ આપોઆપ ઉતરે છે.
Comments
Post a Comment
THANK YOU YOUR COMMENT