ઈશાવાસ્ય ઉપનિષદ નો સાર

ઈશાવાસ્ય ઉપનિષદ એ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ

અને ટૂંકા ઉપનિષદ માનું એક ઉપનિષદ છે કે યજુર્વેદ નો ભાગ છે અને તેના 18 મંત્રો માં સમગ્ર વેદો નો સાર છે 

 ઈશાવાસ્ય ઉપનિષદ નો સાર 

ઈશાવાસ્ય ઉપનિષદ મુખ્યત્વે બે પરસ્પર વિરોધાભાસી દેખાતી બાબતો વચ્ચે સુમેળ સાધે છે 

ઈશાવાસ્ય ઉપનિષદ નો સાર 

 1 ઈશ્વરની સર્વવ્યાપાકતા - જ્ઞાનમાર્ગ 

 આ ઉપનિષદ નો પ્રથમ મંત્ર છે એજ તેનો પાયો છે 

ઈશા ​ વાસ્યમિદં સર્વં યત્કિંચ જગત્યાં જગત્।"

 અર્થ : આ જગતમાં જે કઈ દ્રશ્ય છે એ બધું ઈશ્વરથી વ્યાપ્ત છે - ઈશ એટલે ભગવાન શાસક ઈશ્વર પરમાઆત્મા 

સંદેશ - દરેક વસ્તુ સજીવ કે નિર્જીવ એમાં ભગવાન નો વાસ છે આથી આ જગતમાં કોઈપણ વસ્તુ માં "મારી" ગણીને તેમાં આશક્તિ રાખવી નહિ 

વૈરાગ્ય - ઈશ્વરે આપેલા ભાગ નો જ આનંદ માણો - તયક્તેન ભુંજીથા - અન્યના વસ્તુ કે ધન ઇચ્છા ના કરો 

 2 કર્મ કરવું અનિવાર્ય - કર્મયોગ 

 આ ઉપનિષદ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને જગતનો ત્યાગ કરવાની સલાહ નથી આપતું પરંતુ કર્મ કરતા રહીને મુક્તિ નો માર્ગ બતાવે છે 

સંદેશ - મનુષ્યએ 100 વર્ષ જીવવાની ઇચ્છા કરવી જોઈએ પરંતુ તે નિષ્કામ ભાવે એટલે કર્મો ના ફળ ની આસકતી વગર કર્મ કરીને જીવવું જોઈએ આ રીતે કર્મ કરવાથી મનુષ્યને બંધનકર્તા બનતા નથી 

3 જ્ઞાન અને કર્મ નો સમન્વય - વિધા અને અવિધા 

ઉપનિષદ વિધા ( જ્ઞાન ) અને અવિધા ( કર્મ ) બંને ના એકપક્ષીય અનુસરણ ને દોષપૂર્ણ ગણે છે 

નિષ્કર્ષ : જે મનુષ્ય વિધા ( જ્ઞાન ) અને અવિધા ( કર્મ ) બંને નો સાથે અભ્યાસ ( સમન્વય ) કરે છે. અવિધા ( કર્મો ) દ્વારા મૃત્યુ ને પાર કરીને વિધા દ્વારા અમરત્વ પ્રાપ્ત કરે છે 

4 આત્મા નું સ્વરૂપ 

આત્મા ને અણુથી પણ સૂક્ષ્મ અને બ્રહ્માંડ થી પણ વિશાળ શાશ્વત (સનાતન ) અને સ્થિર ગણવામાં આવ્યો છે જે મનુષ્ય આ આત્મા ને સર્વ પ્રાણિયોમાં જુવે છે તેને કોઈ મોહ કે શોક રહેતો નથી 

ટૂંકો સારાંશ 

 ઈશાવશ્ય ઉપનિષદ આપણને શીખવે છે કે 

1 આખુ જગત ઈશ્વરમય છે માટે દરેક વસ્તુ નો ત્યાગ ના ભાવથી ઉપભોગ કરો 

2 મોક્ષ માટે સંસાર નો ત્યાગ જરૂરી નથી 

3 નિષ્કામ કર્મ (કર્મયોગ ) અને આત્મજ્ઞાન (જ્ઞાનયોગ ) બંને ને સાથે રાખીને જ મોક્ષ મેળવી શકાય છે 

આ ઉપનિષદ ભારતીય દર્શનમાં સૌથી વધુ પ્રેરણાદાયક અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન થી ભરપૂર ગણાય છે 

દિલસે ગુજરાતી